Polecane

OBSERWOWANE ZJAWISKO

Obserwujemy wtedy zjawis­ko przesunięcia argesji na osoby słabsze, „Bogu ducha winne”, tak zwane kozły ofiarne, nie mające nic wspól­nego z zablokowaniem zamierzonych działań. Dyrektor zagrożony w poczuciu własnej wartości agre­sywnym zachowaniem swojego przełożonego, zamiast odpowiedzieć mu podobną agresją, przemieszcza ją na swoich podwładnych. Ci z kolei postępują podobnie i kierują swoją agresję na osoby od nich słabsze, usy­tuowane niżej w hierarchii służbowej bądź znajdujące się całkowicie poza daną organizacją. Jakże często sfrustrowany mąż wraca do domu naładowany agresją i dopiero tu szulka dla niej ujścia. Od progu robi awan­turę, złośliwe uwagi kieruje pod adresem żony lub dzie­ci, które oczekiwały na jego powrót z nadzieją, że spę­dzą resztę dłiia w serdeczinej rodzinnej atmosferze. Na­si szefowie prawdopodobnie nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, że ich agresywne zachowania w stosun­ku do podwładnych wywołują tak szkodliwe i dalekosięż­ne reperkusje psychiczne i społeczne.

 

Polecane

WYNIK AUTODIAGNOZY

W tym samym niepodzielnym czasie dy­rektor może na przykład oczekiwać od swojego pod­władnego – kierownika Kowalskiego – wykonania do­datkowych zadań, podczas gdy żona Jana oczekuje, ze wróci on do domu i zajmie się dziećmi lub pójdzie z nic do kina; organizacja partyjna natomiast ocze­kuje, że jej członek, pełniąc odpowiedzialną funkcję, dostosuje się przede wszystkim do jej oczekiwań i wy­kona jakieś ważne zadanie partyjne. Im więcej ról od­grywa aktor, tym większe prawdopodobieństwo wysuwa­nia pod jego adresem wykluczających się wzajemnie oczekiwań, które z oczywistych względów nie zostaną przez niego spełnione.Każdy, kto w wyniku autodiagnozy zauważy, że jego sytuacja podobna jest do sytuacjli Jana Kowalskiego lub jeszcze bardziej sko.nplikowana, dojdzie być może do wniosku, że powinien coś w swoim życiu zmienić.W takim razie, krokiem następnym byłoby zadanie sobie pytania: „klim jestem przede wszystkim”, a później upo­rządkowanie wszystkich pełnionych obecnie ról według uznawanej przez siebie hierarchii ważności.

Polecane

ORGANIZACJA SPOŁECZEŃSTWA

Zdaniem T. M. Newcomba, organizacja społeczeń­stwa polega między innymi na tym, że przydziela ono jednostce określone miejsce i przewiduje dla niej okre­ślone zachowania. Społeczeństwo wyznacza indywidual­ne role i formułuje przepisy odgrywania tych ról. Czło­wiek uczy się swych ról i odgrywa je z większym lub z mniejszym powodzeniem. Ucząc się ról, przyswaja je sobie jako części swojego „Ja”. W ten sposób, elemen­tami struktury osobowości stają się role społeczne, któ­re dany człowiek przyswoił sobie w procesie socja­lizacji.Z kolei F. Znaniecki mówi, że: „Rola społeczna to tyle co podstawowe i powszechne wzory kulturowe, ze względu na które normowane są wszelkie rodzaje trwa­łych stosunków pomiędzy jednostkami a ich środowis­kiem społecznym”. Znaniecki zwraca uwagę na wza­jemne odziaływanie grupy na jednostkę i jednostki na grupę właśnie poprzez formułowanie oczekiwań i od­grywacie ról. Tę ideę autor formułuje w sposób nastę­pujący: „Mówiąc, że osobnik w kręgu społecznym od­grywa społecznie wyznaczoną rolę osobistą, rozumiemy przez to, że krąg i on sam ujmuje i kształtuje jego oso­bę według pewnego uznanego typu czy wzoru osobo­wego, który to wzór jest narzucony mu i przyjęty przez niego jako indywidualna rola w danym kręgu. Znaczy to, że w każdym kręgu jest on taką właśnie osobą, za jaką ma go dany krąg, i on sam siebie ma w tym kręgu, i jego postępowanie oraz postępowanie innych wzglę­dem niego stosuje się do tego, jak w przekonaniu krę­gu i jego własnym taka osoba postępować powinna i jak iwVi względem niej postępować powinni” .

Polecane

NOWE GRUPY

Od końca lat 80. do początku XXI wieku ukształtowały się nowe grupy TS-u, niektóre bardzo radykalne lub wręcz fanatyczne, takie jak neonaziści, antyfaszyści, weganie czy anarchiści. Dość często, aby osią­gnąć swoje cele, uciekają się oni do obywatelskiego nieposłuszeństwa lub przemocy. Równolegle do nich działają inne, bardziej pokojowe i otwarte grupy, które także walczą o radykalne zmiany społeczne, i któ­re również używają jako środka nieposłuszeństwa obywatelskiego, jednak nie są one fanatyczne i unikają ostrzejszych form. Jednym z przy­kładów takich grup jest ruch ATTAC. Działa on poprzez kółka samo­kształceniowe, wykłady, seminaria i pokojowe demonstracje. Jest otwarty na wszystkich członków o dowolnych poglądach politycznych i pokazuje, że ponad wszystko stawia sobie znajdywanie rozwiązań pro­blemów społecznych. Grupy te są znacznie mniej formalne niż tradycyj­ne stowarzyszenie i ich organizacja w większym stopniu przybiera kształt sieci.

Polecane

ODPOWIEDZIALNOŚĆ RODZINY

Powinna się radykalnie zmienić rola rodziców skupionych w struk­turach zwanych dotychczas komitetami rodzicielskimi, a obecnie rada­mi rodziców. Główne ich zajęcie, to zbieranie składek na potrzeby szkoły, z których finansuje się prawie w całości zakupy książek do bi­bliotek szkolnych, prenumeratę czasopism, wyposażenie w sprzęt pra­cowni komputerowej czy siłowni, a często i takie rzeczy, jak: firanki i kwiaty. No, i organizacja osławionych studniówek czy przygotowanie kanapek dla zdających maturę. Jest coś przygnębiającego w tym, że szkoła wyznacza sobie taki poziom kontaktów z rodzicami! A rodzice, być może, chcieliby nawet nawiązać jakąś głębszą współpracę ze szko­łą, ale skromnie uważają, że nie upoważnionym nie przystoi wtrącać się w wewnętrzne życie szkolne. Być może poczują się bardziej „na swo­im”, kiedy przyjdzie im w ramach uprawnień rad rodziców wyrażać swoją opinię o zatrudnieniu dyrektora lub oceniać plon jego rocznej pracy.

ZAFAŁSZOWANIE MOTYWÓW

Ukrywanie natomiast może przybierać postać zafałszowywania motywów po­stępowania lub nieadekwatnego oceniania posiadanych właściwości. Zafałszowywanie motywów jest charaktery­styczne dla mechanizmu obronnego zwanego racjona­lizacją. Natomiast nieadekwatna ocena jest charakte­rystyczna dla mechanizmu obronnego zwanego pro­jekcją.Racjonalizacja w kategoriach psychoanalizy jest to pewien sposób postępowania lub rozumowania, który pozwala nam tak usprawiedliwić nasze motywy lub zachowania, aby mogły być przez nas przyjęte. Pro­jekcja natomiast pozwala nam dostrzegać u innych osób i wyolbrzymiać pewne ich negatywne cechy, które sami wprawdzie też posiadamy, lecz których się wsty­dzimy. Wyolbrzymiając je u kogoś, pomniejszamy je u siebie .Te i inne jeszcze mechanizmy obronne w różnym na­sileniu występują u wszystkich ludzi. Używane w sposób umiarkowany, zwiększają – zdaniem Hilgarda — zado­wolenie z życia i ułatwiają procesy przystosowawcze. Jeżeli jednak stają się one dominującą formą zachowań w sytuacjach wymagających rozwiązania problemu, pod­jęcia decyzji, konkretnych działań iip., to świadczyć mo­gą o trudnościach w przystosowywaniu się do życia.

ZAOBSERWOWANE ZACHOWANIA

Zaobserwowano również wiele innych zachowań, któ­re sq następstwem sytuacji konfliktowych, stresujących, frustrujących lub z nimi współwystępują. Pierwszy od­krył je i zdefiniował Z. Freud, twórca psychoanalizy. Są­dził on, że aby jakieś zjawisko zostało zepchnięte do podświadomości, musi być społecznie potępiane, nie­dozwolone. Prawdopodobnie, powszechna hipokryzja w sprawach życia seksualnego, panująca w epoce wikto­riańskiej, zwróciła uwagę Freuda na ten element życia człowieka, który jego zdaniem miał dominujące znacze­nie w powstawaniu różnych mechanizmów obronnych zarówno u osób chorych, jak i u zdrowych. Wyróżnione przez Freuda mechanizmy obronne chronią po­czucie własnej godności oraz bronią człowieka przed nadmiernym lękiem, gdy zbyt długo lub zbyt często ulega konfliktom ‚i frustracjom. We wszystkich mecha­nizmach obronnych występuje oszukiwanie samego sie­bie w formie odrzucania lub ukrywania.Odrzucanie impulsów, wspomnień, czynów wy­wołujących lęk lub zagrażających poczuciu własnej wartości, może przejawiać się w różnych postaciach, od krótkotrwałych stanów zapominania do stanu chorobo­wego zwanego amnezją.

RÓŻNI LUDZIE, RÓŻNE REAKCJE

Regresja jest kolejną reakcją na frustrację. Obja­wia się ona w różnych postaciach, ale mówiąc ogólnie jest to pewnego rodzaju cofnięcie się, powrót do zacho­wań, które w przeszłości były nagradzane, a więc podczas, gdy jedni reagują na frustrację agresja, in­ni przyjmują postawę diametralnie różną. Opanowuje teczne. Kobieta częściej reaguje na frustrację regresją i niż agresją, prawdopodobnie dlatego, że gdy była jesz­cze małą dziewczyną skutecznie wymuszała płaczem to, czego chciała lub przynajmniej otrzymywała jakąś na­grodę pocieszenia – pocałunek, pieszczotę, wszystko po to, aby tylko przestała płakać. U chłopca częstsze mogą być zachowania brawurowe, ukrywające prawdzi­we uczucia, gdyż osoby znaczące: rodzice, nauczyciele, nie nagradzają na ogół płaczącego chłopca, nawet bardzo małego.Wszystkie omówione reakcje na frustrację w ten lub w inny sposób są wyuczone w procesie socjalizacji. Weźmy za przykład dziecko grzeczne, spokojne, które bawi się samo, nie przeszkadzając nikomu. Na takie | dziecko ani matka, ani nauczycielka nie zwraca więk- ; szej uwagi z tej prostej przyczyny, że większość swego czasu musi poświęcać dzieciom zachowującym się nie­grzecznie – bijącym się, zabierającym zabawki, niszczą­cym je itd.

INNA REAKCJA

Inną jeszcze reakcją na frustrację jest ucieczka, nie mniej groźna iniż agresja lub apatia. Jest to chęć ucieczki od rzeczywistości, która uniemożliwia zaspoko­jenie ‚najważniejszych w danej chwHi potrzeb, realizację celów najbardziej dla danej osoby upragnionych. Może to być ucieczka w sensie fizyczinym, a więc porzucenie domu, szkoły, zakładu pracy lub nawet ojczyzny, ale może to być też ucieczka w sensie psychologicznym, swego rodzaju wyobcowanie się z otaczającego, (nieprzy­chylnego świata. Będzie to więc ucieczka w świat ma­rzeń za pomocą literatury, środków odurzających, nar­kotyków czy alkoholu. Środki te pozwalają człowiekowi uwolnić się od odpowiedzialności za bieg wydarzeń, podjęte decyzje, za swoje zachowania.Do zachowań frustracyjnych zalicza się rówinież fiksację lub stereotypię. Reakcja objawia się uporczy­wością w powtarzaniu pewnego zachowania, mimo że okazało się ono nieskuteczne. Fiksacja występuje naj­częściej wtedy, gdy stosowany system nagród i kar jest trudny do zrozumienia.

AGRESJA

Objawy frustracji możemy zaobserwować też u zwie­rząt zamkniętych w klatkach ogrodu zoologicznego, które niespokojnym, nerwowym ikrokiem, z -nastroszoną sierś­cią i sztywnym karkiem przemierzają klatkę z jednego i końca w drugi przez wiele godzin w ciągu doby. Agresja jest to wrogość w stosunku do drugiego j człowieka, do grupy lub organizacji, do świata przyrody lub przedmiotów martwych.  Agresja może być również sikierowana przeciwko własnej osobie i przeja­wiać się w chęci zadawania sobie bólu, aż do próby popełnienia samobójstwa. Sadyzm i masochizm sq pew­nymi formami agresji. Krańcowym wyrazem agresji jest samobójstwo lub zabójstwo. Agresja może być bezpo­średnia lub przeniesiona.Agresja bezpośrednia jest atakiem skiero­wanym na rzeczywistą lub wyimaginowaną przeszkodę, która uniemożliwiła realizację zamierzonego celu, za­blokowała możliwość zaspokojenia jakiejś pilmej po­trzeby. Jeżeli przeszkodą na drodze do celu jest ina przy­kład osoba silniejsza fizycznie lub stojąca wyżej w hie­rarchii służbowej, to rzadko kiedy staje się ona obiek­tem bezpośredniej agresji.